تاریخچه

احداث قنات (کاریز) در انحصار ایرانیان بوده است و با توجه به قدمت شش هزار ساله قنات در ایران می توان صاحبان اصلی قنات را ایرانیان دانست. کاریز واژه فارسی قنات است و در گذشته از آن برای هدایت آبهای زیر زمینی استفاده می شده است. با توجه به اینکه معمولا قنات‌ها از ارتفاعات شروع شده و به مظهر می رسند عظمت قنات دو هزار ساله کیش با حداکثر ارتفاع چهل و پنج متری در جزیره کیش منحصر بفرد می باشد. جزیره کیش با توجه به اینکه ارتفاع چندانی ندارد، حفر و احداث قنات دو هزار ساله آن به دست ایرانیان خلاق در لایه گل مارن (مرگل) اهمیت و ارزش این قنات را بیش از پیش نمایان می کند.

قنات قدیمی کیش با طول پانزده کیلومتر که در طول دو رشته از منطقه صفین و فرودگاه تا محل فعلی مجموعه فرهنگی سیاحتی شهر زیرزمینی کیش به سه رشته تبدیل می شود و از این محل مجددا با تبدیل به یک رشته، به شهر قدیمی حریره می ریزد. در طول مسیر این قناتهای قدیمی تعداد زیادی چاه برای برداشت آب وجود دارد که نشان دهنده آن است که در این قنات آب هم به صورت ساکن و هم به سمت مظهر قنات جریان و حرکت داشته است. از آب این قنات برای مصرف آبیاری فضای سبز و مصرف شرب ساکنین استفاده می شده و در عین حال کشتی ها نیز از آب جزیره کیش برای مصرف و فروش و یا معاوضه با اجناس دیگر در کشورهای حاشیه خلیج فارس استفاده می کردند. آب شیرین کاریز حاصل از بارندگی های فصلی جزیره است که از مرجانها به صورت یک فیلتر طبیعی عبور و در لایه گل مارن جریان پیدا می کند.

گل مارن نوعی گل رس است که در حالت طبیعی نرم و انعطاف پذیر بوده و چنانچه در معرض هوا قرار گیرد خشک و محکم می شود. در مجموعه فرهنگی سیاحتی شهر زیر زمینی کیش (کاریز) جهت حفاظت از این گل ارزشمند دیوارهایی جلوی آن کشیده شده است. از گل مارن علاوه بر استفاده های درمانی برای درد مفاصل با ترکیبات اضافی برای تولید آجر، کوزه و سیمان مورد استفاده خاص قرار می گیرد. نکته قابل توجه این است که این کاریز ها به طوری استادانه و ماهرانه به دست ایرانیان باستان حفاری شده که با شیبی ملایم در طول پانزده کیلومتر حرکت، هم از آب آن جهت آبیاری استفاده شده و هم امکان برداشتن آن با چیزی شبیه به دلو نیز فراهم بوده است. پایابها مکانی پیش بینی شده برای فراهم شدن امکان برداشتن آب از کاریز است که در طول مسیر کاریز شش پایاب وجود دارد که یکی از آنها در مجموعه فرهنگی سیاحتی شهر زیرزمینی کیش موجود و قابل مشاهده است. در گذشته دور اهالی بومی نشین جزیره کوزه به دوش از این محل آّب شرب خود را تامین می کرده اند. قدمت این پایاب‌ها به بیش از 800 سال می رسد.

در گذشته دور ، به خصوص قرون پنجم و ششم هجری که جزیره کیش مرکز تجارت خلیج فارس و دریای عمان بوده آب آشامیدنی جزیره کیش برای مصرف کشورهای حاشیه خلیج فارس از ارزش بسیار بالایی برخوردار بوده است. سقف مرجانی کاریز کیش به قطر هفت متر که زمانی بستر دریا بوده، مملو از صدف ها و آبزیانی است که هم اکنون به صورت فسیل در سقف مرجانی مجموعه فرهنگی سیاحتی شهر زیرزمینی کیش قابل مشاهده است. آزمايشهای انجام شده در دانشگاه مونیخ آلمان بر روي فسيلهايي كه از سقف مرجاني تونل به دست آمده نشان می دهد اين سقف بين 53 تا 570 ميليون سال قدمت دارد و شناسنامه انواع مختلف آن در موزه شهر زیر زمینی کیش (کاریز) به نمایش گذاشته خواهد شد. اگر با دقت بيشتري به اين فسيلها نگاه كنيد لاك‌پشتي را مي‌بينيد كه از 570 ميليون سال قبل خود را براي امروز ما جاودانه كرده است. شهر زير زميني کیش (کاریز) با توجه به ويژگيهای منحصر بفرد آن از جمله مرجانی بودن جزیره، آب شیرین قنات، هوای خنک در زیر زمین و سقف مرجانی مملو از فسیلهای با قدمت بسیار بالا در فهرست مهمترین ابنيه جهانی قرار می گیرد.

توضيحات مجموعه فرهنگي سياحتي شهر زيرزميني كيش (كاريز)

قسمت اول

 کاریز همان قنات است با قدمتي بيش از 5 هزار سال که ابداع آن بدست ايرانيان باستان در جهت استفاده از آبهاي زيرزمينی حفر شده است.كاريز كيش با آب شیرین وگوارا حاصل از بارندگی های فصلی که سالها مرکز تامین آب جزیره وکشورهای همسایه خلیج فارس بوده، با قدمتی بيش از 2 هزار سال در عمق 14 متری این منطقه از جزيره مرجانی كيش در لایه  (گل مارن) و زیر لایه مرجانی حفر گردیده و طول آن به 15 كيلومتر ميرسد كه در گذشته های دور جهت آبياری مزارع و آب شرب ساكنين جزيره كيش مورد استفاده قرار ميگرفته و همچنين كشتی های عبوری از جزيره برای مصرف خود آبگيری و حتی برای فروش ، آب را به ساحل نشينان خليج فارس حمل و یا با اجناس ديگر معاوضه ميكردند.

چنانچه به بالا نگاه کنید بی پروا در یک روز آفتابی زیر سقفی قدم بر می دارید که آسمانش پر از ستاره هائیست از فسیلهای دریائی که  میلیونها سال پیش به دست خالق هستی تشکیل شده و ضخامت سقف آن به هفت متر میرسد. با آزمايشاتي كه در شهر مونيخ آلمان بر روی اين فسيلها انجام شده، قدمتی از 53 تا 570 ميليون سال  با اصطلاحات علمی در دوره های مختلف زمين شناسی تعیین كه  دارای شناسنامه نیز ميباشند.درادامه مسیر با قسمتهای مختلف این مجموعه آشنا میشوید .

قسمت دوم  

سه رشته كاريز كه از دو سوی جزيره (صفين و باغو) سر چشمه می گیردبه سمت اين منطقه حركت  ودر این محل به سه رشته تبديل شده كه مجددا به يك رشته و سپس به شهر قديمی حریره به مظهرمیرسید که در انتهای مسیر در روی پل کشتی مشاهده خواهید کرد.در طول این مسير 15 كيلومتری 274 حلقه چاه براي دسترسي به آب شیرین قنات حفاری شده است كه 74 حلقه از آن چاه ها در این مجموعه فرهنگی سیاحتی واقع شده است.نكته قابل توجه اين است كه اين كاريز ها بطرز استادانه بدست ايرانيان باستان  با شيبی ملايم در طول 15 كيلومتر حفاری شده وبا حفر گاو چاه هائی در بعضی از نقاط در طول این مسیر ایجاد کرده تا ضمن حرکت نا محسوس آب به سوی مظهر بتوانند در طول مسیر از این آب برای آبياری مزارع با دلوهای مخصوص آب را از چاه ها به سطح زمین کشیده و مورد استفاده قرار دهند.چنانچه به بالا نگاه كنيد يكي از حلقه هاي چاه را كه اخيرا بصورت مخروطي فرم در لایه مرجانی به ضخامت هفت متر ايجاد شده را مشاهده مي نمايئد.

اين مجموعه فرهنگي سياحتی با سه  انگيزه ، ( آب شیرین قنات ، هوای خنک ومعتدل ، بافت فسیلی سنگهای مرجانی) برای سرمایه گذار ارائه طرحی نو شد که  در شهريور ماه 1378 در این قنات مخروبه و متروكه و در دل صخره های مرجانی در عمق 14 متری تا با كار دست وابزاری مانند، تيشه و كلنگ ،بدست کارگران زحمتکش احداث گردد، که آثار آن را در سقف های مرجانی این مجموعه مشاهده می نمائید.

1.آب شيرين  حاصل از بارندگی های فصلی جزيره كه از مرجانها بصورت يك فيلتر طبيعی عبور و در لايه (گل مارن) ذخیره و در زه کش قناتها جريان پيدا ميكند.

 2.هواي خنك و معتدل آن كه در طول سال بين 22تا 25 درجه سانتي گراد ميباشد.

3.سقف مرجانی آن به قطر هفت متر،که زمانی بستر دريا بوده و اين سقف مملو از صدف ها و آبزيانهائیست كه هم اكنون بصورت فسيل در سقف مرجانی اين مجموعه مشاهده ميشود.

 كاريز قديمی كه فقط  حفره اي جهت هدايت آب شیرین قنات بوده ، کول ( ک.ول ) گذاری و حفظ شده و سپس بالای اين كاريز كار احداث اين مجموعه فرهنگی سياحتی بصورتی كه مشاهده ميكنيد شكل گرفته كه در طول مسير با معماری سنتی و كاربری های آن از قبيل بازارچه و موزه و رستوران سنتی آشنا ميشويد.

سالها پیش این کاریز یا قنات، متروکه شده ، ودردست فراموشی بود.مهندس حاجی حسینی ، تهرانی مقیم آلمان در سال 1378 پس از 32 سال دوری از وطن با عزیمت از آلمان به ایران این قنات متروکه و مخروبه را در اعماق 14 متری صخره های مرجانی مورد مطالعه و بررسی قرار داد ، و با سرمایه گذاری خصوصی ، این مجموعه را که در سه (3) فاز تعريف شده، پایه گذاری و با سنت معماری ایرانی طراحی نمود، كه هم اكنون در نيمه دوم فاز دو(2) ميباشد.

قسمت سوم                           

در كاريزکیش فرصتی داریم تا با لایه های مختلف خاک  در عمق 14 متری  سطح زمین آشنا شویم.

1.سقف مرجانی به قطر هفت متر كه در خود فسيل های زيادی را جای داده .

2.لايه خاك كپراك به ضخامت حدود 2 متر متشکل از مخلوطی از مرجان و مارن در زیر لایه مرجانی

3.مابقی گل مارن نام دارد كه پيشروی آن تا اعماق دريا مشاهده ميشود.

گل مارن نوعي گل رسی میکرونیزه ميباشد كه در حالت طبيعی نرم و انعطاف پذير است و چنانچه 3/1 (يك سوم)از حجم خود كه همان آب باشد را از دست بدهد شروع به ترك خوردن مينمايد ،جهت حفاظت از اين گل ارزشمند ديواره هائی جلوي آن كشيده شده تا رطوبت آن حفظ گردد ،با دیواره ها وآرگهائی که به سنت ایرانی ساخته شده قصد آن داشتیم تا بازديدكنندگان را به سنت و قدمتی بيش از 3000 سال ببریم .

از خواص گل مارن یا ( مرگل )

 اين گل دارای خواص درمانیست  براي درد مفصل  بسيار مفيد و نرم كننده پوست نیز ميباشد که در آینده ای نه چندان دور کلینیک گل درمانی در کاریز برای بازدید کنندگان ایجاد خواهد شد.

 علاوه بر آن با تركيبات اضافي می توان در پخت آجر، سفال و ظروف سفالی و بهترين نوع سيمان پرتلند نيز استفاده کرد و از ترکیب آن با مواد دیگر، در جداره چاه های نفت ، و درمکمل غذائی دام وطیور وآبزیان بهره مند شد.

نقش رستم نمونه  طرحی است كه در آينده بر ديواره ها  حجاری خواهد شد، تا تاریخ ایران زمین در طول مسیر دالانها به نمایش گذاشته شود.

در انتهاي همين مسير و پشت ديوار سنگی، آبراه (  A ) ميباشد كه در سمت چپ قرار گرفته  كه از كنار آن عبور نموديم.در فاز سوم اين مجوعه بازديدكنندگان در همين  آبراه  سوار بر قايق با داستان هفت خوان رستم حضرت فردوسی همسفر ميشوند

بدين صورت كه قايق هائی ساخته ميشود كه روی ريل در اين آبراه با سرعت قابل كنترل كشيده ميشوند تا بازديد كنندگان با داشتن تمركز كافی درهفت نقطه از این آبراه داستان هفت خوان رستم فردوسی را با ، حرکت ، و بازی نور و صدا آشنا شوند ، ودر انتهای مسیر درسرسرای مجموعه ،  مکانی که هر سه آبراه ازهم جدا میشوند ، شاهد اجرای نقالی از شاهنامه فردوسی باشیم.

قسمت چهارم

 پاياب و موزه

پاياب

در طول 15 كيلومتر كاريز ، 6 پاياب وجود دارد. يكي از آنها كه اکنون در مقابل آن ایستاده اید دارای قدمت 800 ساله ميباشد ، در گذشته دوراهالی بومی نشين جزيره كوزه بدوش از اين محل آب شرب خود را برداشت و به سطح زمین حمل می نمودند پله ها نیز بصورت کاملا قدیمی از رسوبات سیلابها تخلیه وحفظ گردیده . ابعاد چاه بالای سر شما نيزبه دليل تامین نور و هوای كافی، بزرگتر از چاه های طی مسير در بالای پایاب حفر گردیده ،

باز دید از موزه

در اين موزه كه با مساحتي بالغ بر 280 مترمربع ايجاده شده است نتيجه آزمايشاتی كه در شهر مونيخ آلمان بر روي  فسيلها انجام شده به همراه شناسنامه ، قدمت و دوره های مختلف زمين شناسی كه انواع مختلف آنها با نام و اصطلاحات علمی به نمایش گذاشته شده، وهمچنين اطلاعات كاملی راجع به خليج فارس وجزيره كيش از قبيل پیدایش جزیره کیش ، فرهنگ ، جغرافیای طبیعی و تاریخی وگیاهی،منابع آبی و اقلیمی وآب و هوا و مهمترين قسمت آن اسناد و مدارك و نقشه های قديمي خليج فارس كه نشان دهنده خليج هميشه فارس ميباشد را به نمايش گذاشته اند.

مهندس حاجی حسینی با سرمایه گذاری خصوصی اقدام به ساخت این پروژه خاص نمود.

 که براساس آمیخته ای از طرحی سنتی و نو بنا نموده است که در آینده  در مساحتی 63000 متری در روی زمین نیز بخشهای سالن ورودی، سینما ،پاویون، سالن آمفی تاتر رو باز، دو قلعه باستانی ، سایت بازی بچه ها ومهد کودک ، هتل و سوئیت های اقامتی وباغ ایرانی احداث خواهد شد، که در این باغ معرفی اقوام مختلف ایرانی با لباسها و موسیقی محلی و نمایش های سنتی در نظر گرفته  است.

All rights reserved by Kariz Kish | Designed by Kariz IT Team